KTD-002 | Linux Kullanıcı Yönetimi ve Yetkilendirme

Linux’ta Kullanıcı Mantığı

Linux sistemlerinde her işlem bir kullanıcı hesabı üzerinden çalışır. Kullanıcı hesapları; dosya erişimi, komut çalıştırma yetkisi, sistem güvenliği ve servis yönetimi açısından oldukça önemlidir. Linux üzerinde normal kullanıcılar, sistem kullanıcıları ve yönetici yetkisine sahip kullanıcılar bulunabilir.

🎯 Amaç

Tüm linux işletim sistemleri üzerinde komutlar kullanarak işlemlerimizi yapabilmek.

Bölüm 1

Mevcut Kullanıcıları Listeleme

cat /etc/passwd

Sadece kullanıcı adlarını görmek için şu komutu kullanabiliriz:

cut -d: -f1 /etc/passwd

Sadece kullanıcı adlarını listeleyen ekran görüntüsü

✅ Bu Bölümde Ne Öğrendik?

Mevcut kullanıcıları detaylı listeleme.
Sadece kullanıcı isimlerini görmek.

Bölüm 2

Root Yetkisi Alma

Linux sistemlerde birçok yönetim işlemi root yetkisi gerektirir. Bu bölümde root kullanıcısına geçecek ve yetkimizi doğrulayacağız.

⚠️ Dikkat

Root kullanıcısı sistem üzerinde tam yetkiye sahiptir. Bu nedenle komutları çalıştırmadan önce dikkatli olun.

Root Kullanıcısına Geçiş

sudo -i

Yetki Kontrolü

Root kullanıcısına geçtiğimizi doğrulamak için:

whoami

Beklenen çıktı:

root

Root Parolasını Değiştirme

passwd

sudo -i ve whoami bağlantısı ekran görüntüsü

✅ Bu Bölümde Ne Öğrendik?

Root kullanıcısının ne olduğunu öğrendik.
sudo -i ile root yetkisi aldık.
whoami ile kullanıcı doğrulaması yaptık.

Bölüm 3

Yeni Kullanıcı Oluşturma

Linux sistemlerinde yeni kullanıcı oluşturmak için adduser komutu kullanılır.

adduser kemal

💡 NOT

Bu komut kullanıcı için bir home dizini oluşturur ve parola belirlemenizi ister.

User Oluşturma ekran görüntüsü

✅ Bu Bölümde Ne Öğrendik?

Linux üzerinde User oluşturma ve parola vermeyi.

Bölüm 4

Kullanıcıya Parola Verme

Var olan bir kullanıcının parolasını değiştirmek için passwd komutu kullanılır.

passwd kemal

⚠️ Kritik Uyarı

Komutu çalıştırdıktan sonra yeni parola iki kez girilir.

Parola deiğiştirme ekran görüntüsü

✅ Bu Bölümde Ne Öğrendik?

Var olan bir kullanıcının parolasını değiştirmeyi.

Bölüm 5

Kullanıcıya Sudo Yetkisi Verme

Bir kullanıcının yönetici yetkisiyle komut çalıştırabilmesi için sudo grubuna eklenmesi gerekir.

usermod -aG sudo kemal

Kullanıcının hangi gruplara üye olduğunu görmek için:

groups kemal

systemctl status fail2ban ekran görüntüsü

✅ Bu Bölümde Ne Öğrendik?

Kullanıcıyı yönetici yetkisi vermeyi.
Kullanıcının bağlı olduğu grupları görebilmek.

Bölüm 6

Grup Oluşturma ve Kullanıcıyı Gruba Ekleme

Linux sistemlerinde kullanıcıları gruplar üzerinden yetkilendirmek yönetimi kolaylaştırır.

groupadd webadmin

Kullanıcıyı oluşturduğumuz gruba ekleyelim:

usermod -aG webadmin kemal

Group oluşturma ve user ekleme ekran görüntüsü

Bölüm 7

Kullanıcı Bilgilerini Görüntüleme

Bir kullanıcının UID, GID ve grup bilgilerini görmek için id komutu kullanılır.

id kemal

Aktif oturumdaki kullanıcıyı görmek için:

whoami

Kullanıcı bilgilerini gösteren ekran görüntüsü

Bölüm 8

Kullanıcı Hesabını Kilitleme ve Açma

Bir kullanıcı hesabını geçici olarak devre dışı bırakmak için hesabı kilitleyebiliriz.

passwd -l kemal

Hesabı tekrar aktif etmek için:

passwd -u kemal

Kullanıcı Hesabını Kilitleme ve Açma ekran görüntüsü

Bölüm 9

Kullanıcı Silme

Bir kullanıcıyı sistemden silmek için userdel komutu kullanılır.

userdel kemal

Kullanıcıyı home diziniyle birlikte silmek için:

userdel -r kemal

Kullanıcı Silme ekran görüntüsü

Bölüm 10

Dosya Sahipliği ve İzinler

Linux’ta her dosya ve klasör bir kullanıcıya ve gruba aittir. Sahipliği değiştirmek için chown komutu kullanılır.

chown kemal:kemal dosya.txt

Klasör ve içindeki tüm dosyaların sahipliğini değiştirmek için:

chown -R kemal:kemal /var/www/site

Bölüm 11

SSH Erişimi İçin Kullanıcı Hazırlama

Yeni oluşturulan bir kullanıcının SSH ile güvenli şekilde bağlanabilmesi için kullanıcıya ait .ssh klasörü hazırlanabilir.

mkdir -p /home/kemal/.ssh
chmod 700 /home/kemal/.ssh
chown -R kemal:kemal /home/kemal/.ssh

SSH public key dosyasını authorized_keys içine ekleyebiliriz.

nano /home/kemal/.ssh/authorized_keys

Dosya izinlerini düzenleyelim:

chmod 600 /home/kemal/.ssh/authorized_keys
chown kemal:kemal /home/kemal/.ssh/authorized_keys

⚠️ Kritik Uyarı

NANO açıldıktan sonra yukarıdaki kodu yapıştırıp CTRL + O ENTER yapıp çıkmayı unutmayın.

Bölüm 12

Güvenlik Önerileri

Kullanıcı yönetimi yapılırken gereksiz yetki verilmemeli, güçlü parolalar kullanılmalı ve mümkünse SSH bağlantılarında parola yerine SSH anahtarı tercih edilmelidir

Bu Dokümanda Öğrendikleriniz

Linux’ta Kullanıcı Mantığı
Mevcut Kullanıcıları Listeleme
Yeni Kullanıcı Oluşturma
Kullanıcıya Parola Verme
Kullanıcıya Sudo Yetkisi Verme
Grup Oluşturma ve Kullanıcıyı Gruba Ekleme
Kullanıcı Bilgilerini Görüntüleme
Kullanıcı Hesabını Kilitleme ve Açma
Kullanıcı Silme
Dosya Sahipliği ve İzinler
SSH Erişimi İçin Kullanıcı Hazırlama
Güvenlik Önerileri