Ağ ve Güvenlik

Ağ Temelleri

Bilgisayar ağlarının temel çalışma mantığını; IP, MAC, DNS, DHCP, gateway, subnet, portlar ve TCP/UDP kavramlarıyla adım adım öğrenin.

17 Temmuz 202624 dk okumaBaşlangıç Seviyesi

1. Bilgisayar Ağı Nedir?

Bilgisayar ağı, iki veya daha fazla cihazın veri paylaşmak ve ortak kaynakları kullanmak amacıyla birbirine bağlanmasıdır.

Ağlar sayesinde dosya paylaşımı, internet erişimi, yazıcı kullanımı, sunucu hizmetleri ve cihazlar arası iletişim mümkün olur.

Temel fikir

Ağ iletişimi; adresleme, yönlendirme, protokoller ve portlar üzerinden gerçekleşir.

2. Ağ Türleri

Ağ türü Açıklama
LAN Ev, ofis veya bina içindeki yerel ağdır.
WLAN Kablosuz yerel ağdır.
MAN Şehir ölçeğindeki ağ yapısıdır.
WAN Geniş coğrafi alanlara yayılan ağdır.
VPN Şifreli sanal özel ağ bağlantısıdır.
VLAN Fiziksel ağı mantıksal bölümlere ayırır.

3. Ağ Topolojileri

  • Star: Cihazlar merkezi switch veya router'a bağlanır.
  • Bus: Cihazlar ortak bir iletişim hattını paylaşır.
  • Ring: Cihazlar halka şeklinde bağlanır.
  • Mesh: Cihazlar birden fazla bağlantı yoluna sahiptir.
  • Hybrid: Birden fazla topolojinin birleşimidir.

Günümüzde yerel ağlarda en yaygın yapı yıldız topolojisidir.

4. Temel Ağ Cihazları

Cihaz Görevi
Modem İnternet servis sağlayıcısı bağlantısını yerel ağa taşır.
Router Farklı ağlar arasında paket yönlendirir.
Switch Yerel ağdaki cihazları MAC adreslerine göre birbirine bağlar.
Access Point Kablosuz cihazları ağa bağlar.
Firewall Ağ trafiğini kurallara göre izin verir veya engeller.
Repeater Sinyali yeniden ileterek kapsama alanını genişletir.

5. OSI Modeli

OSI modeli ağ iletişimini yedi katmana ayırır:

Katman Ad Örnek
7 Application HTTP, DNS, SMTP
6 Presentation Şifreleme ve veri biçimi
5 Session Oturum yönetimi
4 Transport TCP, UDP
3 Network IP, yönlendirme
2 Data Link Ethernet, MAC
1 Physical Kablo, radyo sinyali

6. TCP/IP Modeli

TCP/IP katmanı OSI karşılığı Örnek
Application 7, 6 ve 5 HTTP, DNS, SSH
Transport 4 TCP, UDP
Internet 3 IPv4, IPv6, ICMP
Network Access 2 ve 1 Ethernet, Wi-Fi

7. Enkapsülasyon Mantığı

Veri ağ katmanlarından geçerken her katmanda ek bilgiler kazanır:

veri akışı
Uygulama Verisi
      ↓
TCP/UDP Segmenti
      ↓
IP Paketi
      ↓
Ethernet Frame
      ↓
Bitler

Alıcı cihazda işlem ters yönde gerçekleşir.

8. MAC Adresi

MAC adresi, ağ kartını yerel ağda tanımlayan fiziksel adres bilgisidir.

Örnek:

örnek MAC
00:1A:2B:3C:4D:5E

Linux sistemde MAC adresini görmek için:

bash 
ip link

9. IP Adresi

IP adresi, cihazın ağ üzerindeki mantıksal adresidir.

IPv4 örneği:

IPv4
192.168.1.25

IPv6 örneği:

IPv6
2001:db8::25

10. Özel IPv4 Adres Aralıkları

Aralık Kullanım
10.0.0.0/8 Özel ağ
172.16.0.0/12 Özel ağ
192.168.0.0/16 Özel ağ
127.0.0.0/8 Loopback
169.254.0.0/16 Otomatik yerel adres
224.0.0.0/4 Multicast

11. Subnet Maskesi

Subnet maskesi, IP adresinin ağ ve cihaz kısmını belirler.

CIDR Subnet maskesi Toplam adres
/24 255.255.255.0 256
/25 255.255.255.128 128
/26 255.255.255.192 64
/27 255.255.255.224 32
/28 255.255.255.240 16

12. CIDR Gösterimi

192.168.1.0/24 ifadesinde:

  • 192.168.1.0 ağ adresidir.
  • /24 ilk 24 bitin ağ kısmı olduğunu belirtir.
  • Kullanılabilir cihaz adresleri genellikle 192.168.1.1 ile 192.168.1.254 arasındadır.
  • 192.168.1.255 broadcast adresidir.

13. Default Gateway

Default gateway, cihazın kendi ağı dışındaki hedeflere gönderdiği paketlerin ilk yönlendirme noktasıdır.

Linux'ta gateway bilgisini görmek için:

bash 
ip route

Örnek çıktı:

çıktı
default via 192.168.1.1 dev eth0

14. ARP Protokolü

ARP, yerel ağdaki bir IPv4 adresinin hangi MAC adresine ait olduğunu öğrenmek için kullanılır.

ARP tablosunu görmek için:

bash 
ip neigh

15. DHCP

DHCP, cihazlara otomatik olarak IP adresi, subnet maskesi, gateway ve DNS bilgisi dağıtır.

Temel DHCP süreci:

DORA
Discover
Offer
Request
Acknowledge

16. DNS

DNS, alan adlarını IP adreslerine dönüştürür.

Örnek:

çözümleme
example.com → 93.184.216.34

DNS sorgusu yapmak için:

bash 
dig example.com

17. NAT

NAT, özel IP adreslerinin internete ortak bir genel IP üzerinden çıkmasını sağlar.

Ev ve küçük ofis router'larında en yaygın kullanılan tür PAT/NAT overload yapısıdır.

Temel fark

Özel IP adresi yerel ağda, genel IP adresi internet üzerinde kullanılır.

18. Port Numaraları

Portlar, aynı IP adresindeki farklı servisleri ayırır.

Port Servis
22 SSH
25 SMTP
53 DNS
67/68 DHCP
80 HTTP
123 NTP
443 HTTPS
3306 MySQL
5432 PostgreSQL

19. TCP

TCP, bağlantı odaklı ve güvenilir veri iletimi sağlar.

  • Paket sıralamasını korur.
  • Kayıp paketleri yeniden gönderir.
  • Bağlantı kurulumu yapar.
  • Akış kontrolü uygular.

TCP bağlantısı üçlü el sıkışma ile başlar:

TCP handshake
SYN → SYN/ACK → ACK

20. UDP

UDP, bağlantısız ve düşük gecikmeli veri iletimi sağlar.

  • Bağlantı kurulumu yapmaz.
  • Paket teslim garantisi vermez.
  • Daha düşük ek yük oluşturur.
  • DNS, VoIP, yayın ve oyun trafiğinde yaygındır.

21. TCP ve UDP Karşılaştırması

Özellik TCP UDP
Bağlantı Bağlantı odaklı Bağlantısız
Güvenilirlik Yüksek Garanti yok
Sıralama Korunur Korunmaz
Hız Daha yavaş Daha hızlı
Örnek HTTP, SSH DNS, VoIP

22. ICMP ve Ping

ICMP, hata ve ağ kontrol mesajları için kullanılır.

Bağlantıyı test etmek için:

bash 
ping -c 4 192.168.1.1

Ping yanıtı alınamaması her zaman cihazın kapalı olduğu anlamına gelmez; ICMP güvenlik duvarı tarafından engellenmiş olabilir.

23. Switch ve Router Farkı

Özellik Switch Router
Temel katman Katman 2 Katman 3
Kullandığı adres MAC IP
Görevi Aynı ağdaki cihazları bağlamak Farklı ağları bağlamak
Tablo MAC adres tablosu Routing tablosu

24. Unicast, Broadcast ve Multicast

  • Unicast: Bir kaynaktan tek hedefe iletişim.
  • Broadcast: Bir kaynaktan ağdaki tüm cihazlara iletişim.
  • Multicast: Bir kaynaktan belirli cihaz grubuna iletişim.

25. Linux Temel Ağ Komutları

Komut Açıklama
ip addr IP adreslerini gösterir.
ip route Routing tablosunu gösterir.
ip neigh ARP/neighbor tablosunu gösterir.
ss -lntup Dinleyen portları gösterir.
ping Erişilebilirlik testi yapar.
dig DNS sorgusu yapar.
traceroute Paketin geçtiği yönlendiricileri gösterir.

26. IP Yapılandırmasını Görüntüleme

Tüm arayüzler:

bash 
ip addr

Kısa görünüm:

bash 
ip -br addr

27. Routing Tablosu

Routing tablosunu görüntülemek için:

bash 
ip route

Örnek:

çıktı
default via 192.168.1.1 dev eth0
192.168.1.0/24 dev eth0 proto kernel

28. Dinleyen Portları Görme

TCP ve UDP dinleyen servisleri görmek için:

bash 
sudo ss -lntup

29. Traceroute

Bir hedefe giderken kullanılan ağ geçişlerini görmek için:

bash 
traceroute example.com

Kurulu değilse:

bash 
sudo apt install traceroute -y

30. Uygulamalı Ağ Laboratuvarı

  1. ip -br addr ile IP adresinizi bulun.
  2. ip route ile gateway adresini belirleyin.
  3. Gateway'e dört ping gönderin.
  4. ip neigh ile MAC eşleşmesini inceleyin.
  5. dig example.com ile DNS çözümlemesi yapın.
  6. traceroute example.com ile rota bilgisini görüntüleyin.
  7. sudo ss -lntup ile dinleyen portları kontrol edin.

31. Temel Ağ Sorun Giderme Sırası

  1. Fiziksel veya kablosuz bağlantıyı kontrol edin.
  2. Ağ arayüzünün aktif olduğunu doğrulayın.
  3. IP adresi alınmış mı kontrol edin.
  4. Gateway'e ping atın.
  5. Genel bir IP adresine ping atın.
  6. DNS sorgusu yapın.
  7. Routing tablosunu kontrol edin.
  8. Güvenlik duvarı ve servisleri inceleyin.

32. Hızlı Kontrol Listesi

Kontrol Soru
IP Cihaz geçerli IP adresi almış mı?
Subnet Subnet maskesi doğru mu?
Gateway Varsayılan gateway erişilebilir mi?
DNS Alan adları çözümleniyor mu?
Port Gerekli servis portu dinliyor mu?
Firewall Trafik güvenlik duvarında engelleniyor mu?

33. Sonuç

Bu dokümanda ağ türleri, cihazlar, OSI ve TCP/IP modelleri, IP, MAC, subnet, gateway, ARP, DHCP, DNS, NAT, portlar, TCP, UDP ve temel Linux ağ komutları ele alındı.

Ağ temellerini öğrenmek; Docker, sanallaştırma, sunucu yönetimi ve siber güvenlik konularını daha kolay anlamanızı sağlar.

© 2026 Kemal Tokmak — Gerçek Deneyimler, Gerçek Dokümantasyon