Linux Servis Yönetimi | Kemal Tokmak

1. Linux Servisi Nedir?

Linux'ta servis, genellikle arka planda çalışan ve sistem veya kullanıcılar için belirli bir görev gerçekleştiren süreçtir.

SSH, Nginx, Docker, cron ve veritabanı sunucuları yaygın servis örnekleridir.

systemd

Modern Linux dağıtımlarının çoğu servis ve sistem başlangıç yönetimi için systemd kullanır.

2. systemd Nedir?

systemd, sistem açılışı, servisler, bağımlılıklar, zamanlayıcılar ve loglama gibi görevleri yöneten init sistemidir.

Servis yönetiminde temel komut systemctl aracıdır.

3. Servis Durumunu Kontrol Etme

bash

sudo systemctl status ssh

Nginx için:

bash

sudo systemctl status nginx

4. Servis Başlatma

bash

sudo systemctl start nginx

Komut başarılı olduğunda servis mevcut oturumda çalışmaya başlar.

5. Servis Durdurma

bash

sudo systemctl stop nginx

Servisi durdurmadan önce uygulamanın aktif bağlantılarını ve bağımlılıklarını kontrol edin.

6. Servisi Yeniden Başlatma

bash

sudo systemctl restart nginx

Yapılandırma değişikliklerinden sonra sıklıkla kullanılır.

7. Servis Yapılandırmasını Yeniden Yükleme

bash

sudo systemctl reload nginx

Reload destekleyen servislerde süreç tamamen durdurulmadan yapılandırma yeniden okunabilir.

8. Açılışta Otomatik Başlatma

bash

sudo systemctl enable nginx

Servisi hemen başlatıp açılışa da eklemek için:

bash

sudo systemctl enable --now nginx

9. Otomatik Başlatmayı Kapatma

bash

sudo systemctl disable nginx

Bu işlem çalışan servisi otomatik olarak durdurmaz. Gerekirse ayrıca systemctl stop kullanılır.

10. Servis Aktif mi?

bash

systemctl is-active nginx

Otomatik başlangıç durumunu kontrol etmek için:

bash

systemctl is-enabled nginx

11. Çalışan Servisleri Listeleme

bash

systemctl --type=service --state=running

Tüm servis unit'lerini görmek için:

bash

systemctl list-units --type=service --all

12. Hatalı Servisleri Görme

bash

systemctl --failed

Başlatılamayan servisleri hızlı şekilde tespit etmek için kullanışlıdır.

13. journalctl ile Servis Logları

bash

sudo journalctl -u nginx

Son 50 kayıt:

bash

sudo journalctl -u nginx -n 50

14. Logları Canlı İzleme

bash

sudo journalctl -u nginx -f

Ctrl+C ile canlı izleme sonlandırılır.

15. Belirli Zamandaki Loglar

bash

sudo journalctl -u nginx --since "1 hour ago"

Bugünkü kayıtlar:

bash

sudo journalctl -u nginx --since today

16. Unit Dosyaları

systemd servis tanımları unit dosyalarında tutulur. Yaygın dizinler:

/usr/lib/systemd/system/
/lib/systemd/system/
/etc/systemd/system/

Yerel yönetici tarafından oluşturulan veya özelleştirilen unit'ler için /etc/systemd/system/ tercih edilir.

17. Servis Unit Dosyasını Görme

bash

systemctl cat nginx

Servisin systemd tarafından kullanılan tanımını görüntüler.

18. daemon-reload

bash

sudo systemctl daemon-reload

Unit dosyası oluşturulduktan veya değiştirildikten sonra systemd yöneticisinin tanımları yeniden okumasını sağlar.

19. Basit Özel Servis Oluşturma

Örnek bir script oluşturun:

bash

sudo nano /usr/local/bin/merhaba-servisi.sh

Script içeriği:

bash

#!/bin/bash
while true; do
    echo "Servis çalışıyor: $(date)"
    sleep 60
done

Çalıştırma izni verin:

bash

sudo chmod +x /usr/local/bin/merhaba-servisi.sh

20. Özel systemd Unit Dosyası

ini

[Unit]
Description=Ornek Merhaba Servisi
After=network.target

[Service]
Type=simple
ExecStart=/usr/local/bin/merhaba-servisi.sh
Restart=on-failure

[Install]
WantedBy=multi-user.target

Dosyayı /etc/systemd/system/merhaba.service olarak kaydedin.

21. Özel Servisi Etkinleştirme

bash

sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now merhaba.service
sudo systemctl status merhaba.service

22. Özel Servisin Loglarını Görme

bash

sudo journalctl -u merhaba.service -f

23. Servis Bağımlılıkları

bash

systemctl list-dependencies nginx

Bir servisin ilişkili unit ve target bağımlılıklarını incelemek için kullanılabilir.

24. Mask ve Unmask

Bir servisin manuel veya bağımlılık yoluyla başlatılmasını tamamen engellemek için:

bash

sudo systemctl mask servis-adi

Engeli kaldırmak için:

bash

sudo systemctl unmask servis-adi

Dikkat

Kritik sistem servislerini mask etmeden önce bağımlılıklarını kontrol edin.

25. Servis ve Süreç İlişkisi

bash

systemctl status nginx

Süreçleri ayrıca görüntülemek için:

bash

ps aux | grep nginx

26. Servisin Dinlediği Portları Görme

bash

sudo ss -lntup

Belirli bir port için:

bash

sudo ss -lntp | grep ':80 '

27. Yapılandırmayı Test Etme

Bir servisi yeniden başlatmadan önce desteklenen yapılandırma testini çalıştırmak iyi bir uygulamadır.

Nginx örneği:

bash

sudo nginx -t

Test başarılıysa:

bash

sudo systemctl reload nginx

28. SSH Servisi Örneği

bash

sudo systemctl status ssh
sudo ss -lntp | grep ':22 '

Uzak sunucuda SSH servisini yeniden başlatırken mevcut bağlantınızı kaybetme riskini göz önünde bulundurun.

29. Docker Servisi Örneği

bash

sudo systemctl status docker
sudo systemctl restart docker

Docker servisini yeniden başlatmak çalışan container'ları etkileyebilir. Üretim sistemlerinde işlem öncesinde etkisini değerlendirin.

30. Servis Başlamıyorsa Ne Yapılır?

systemctl status servis-adi ile durumu kontrol edin.
journalctl -u servis-adi ile logları okuyun.
Yapılandırma dosyasında hata olup olmadığını kontrol edin.
Port çakışmasını inceleyin.
Dosya izinlerini kontrol edin.
Bağımlılıkların çalıştığını doğrulayın.
Disk alanı ve sistem kaynaklarını kontrol edin.

31. Uygulamalı Servis Yönetimi Laboratuvarı

Çalışan servisleri listeleyin.
SSH servisinin durumunu kontrol edin.
Nginx gibi bir test servisinin durumunu görüntüleyin.
Servisi durdurup tekrar başlatın.
Dinleyen portu ss ile doğrulayın.
Servis loglarını journalctl ile inceleyin.
Otomatik başlangıç durumunu kontrol edin.
Basit özel systemd servisini oluşturup çalıştırın.

32. Komut Özeti

İşlem	Komut
Durum	`systemctl status servis`
Başlat	`systemctl start servis`
Durdur	`systemctl stop servis`
Yeniden başlat	`systemctl restart servis`
Reload	`systemctl reload servis`
Otomatik başlat	`systemctl enable servis`
Otomatik başlatmayı kapat	`systemctl disable servis`
Loglar	`journalctl -u servis`

33. Sonuç

Bu dokümanda Linux servis yönetiminin temelini oluşturan systemd ve systemctl, servis başlatma ve durdurma, otomatik başlangıç, journalctl logları, unit dosyaları ve özel servis oluşturma konuları ele alındı.

Servis yönetimini öğrenmek; Linux sunucu yönetimi, Docker altyapıları, web sunucuları ve sistem sorun giderme çalışmalarında temel becerilerden biridir.